Jak chwalić?

Bliski jest mi temat wiary w siebie. W tekście pod tytułem „Co robić, by dzieci w siebie wierzyły”, wspomniałam o chwaleniu i co wyjątkowo w tej sprawie istotne, chwaleniu za wysiłek. W tym natomiast pomogę Wam zrozumieć jak chwalić mądrze i tworzyć tym samym bazę do budowania silnej wiary dziecka w siebie. Pokażę Wam, jakich słów używać, by wzmacniać dziecięcą motywację do działania i by maluch nabrał przekonania, że sukces zależy od jego pracy, a nie od przypadku czy talentu.


Wiele mówi się i pisze o tym, by chwalić dzieci. Rzadko kto zwraca jednak uwagę na to, że nie każda pochwała jest dobra tj. spełnia swoje zadanie. Wszystko zależy od tego, jak chwalimy, a to z kolei ma związek z tym, jak postrzegamy osiąganie sukcesów i ponoszenie porażek.
Zastanawialiście się kiedyś, skąd dziecko wie, że ktoś poniósł porażkę lub odniósł sukces? To oczywiste — można by sądzić, bo to widać. Ktoś się cieszy lub rozpacza. Czy na pewno?

Jak tłumaczymy swoje sukcesy i porażki?

Czy mówimy:
O udało mi się!
Mam do tego talent!
Jestem taka inteligentna!

Czy raczej:
Włożyłam w to mnóstwo pracy i są efekty!
Warto było się tego nauczyć, bo teraz wiem, jak to zrobić!

W pierwszym przypadku budujemy w sobie nastawienie na trwałość (uwagę kierujemy na cechy stałe jak zdolności), w drugim przypadku — na rozwój (możliwość nauki).

Jeśli my sami wierzymy, że sukces zależy od naszych wrodzonych zdolności, nasze dziecko przejmie ten sposób myślenia. Jeśli natomiast mamy przekonanie, że wszystko zależy od włożonej w coś pracy i wysiłku, to ono będzie myślało podobnie. To wydaje się całkiem proste. A teraz do sedna.

Jak chwalimy nasze dzieci?

Często, by je docenić mówimy:
Jesteś urodzonym matematykiem!
Masz zdolności muzyczne!
Jesteś taką mądrą dziewczynką, inteligentnym chłopcem.

To powoduje, że dzieci nabierają przekonania, że albo są do czegoś stworzone, albo nie i nie mają motywacji do podjęcia wysiłku w zadaniach nowych czy trudniejszych niż zwykle. Boją się, że to przecież nie ich dziedzina. Obawiają się, że nie są wcale tacy inteligentni i wyda się, że z czymś sobie nie radzą. By ochronić idealny obraz siebie w oczach swoich i innych, zaczynają oszukiwać, nie podejmują nowych wyzwań i łatwo się poddają.

Zdecydowanie lepiej jest chwalić dzieci, doceniając ich wysiłek i zaangażowanie:
Bardzo się napracowałeś, widać efekty, zadanie rozwiązane!
To było trudne, poświęciłeś sporo czasu na rozwiązanie tego zadania! Wspaniały sukces!

Dzieci chwalone w ten sposób, nabierają przekonania, że wszystko zależy od nich, że im więcej wysiłku włożą w to, co chcą osiągnąć, tym większe prawdopodobieństwo, że tak się stanie. One same kreują swoje sukcesy, nie talent, który jest im z góry dany lub nie.

Pochwały powinny więc podkreślać nie talent i zdolności, lecz proces dochodzenia do sukcesu, wysiłek, radość z robienia czegoś, próbowanie, sprawdzanie różnych dróg rozwiązywania zadania, koncentrację, docenienie ilości poświęconego czasu, ilości ćwiczeń itd. Takie pochwały będą zawsze zwiększały motywację dziecka, bo budują w nim przekonanie, że może więcej, że od niego zależy to, co się wydarzy.

Puste pochwały. Co zawierają, a czego im brakuje?

Bardzo się napracowałeś, pięknie!
Bardzo się starałaś, super!

Co zawiera taka pochwała? Podkreśla zaangażowanie, ale nie proces uczenia się, a to właśnie jest najważniejsze w dobrym chwaleniu. Podajmy dziecku informację zwrotną odnośnie do tego, co doprowadziło go do sukcesu. Może to jakaś strategia? Może ilość czasu, jaką na to poświęciło? Pokazujemy tym samym naszym pociechom, co przyczyniło się do rozwiązania zadania i w sposób widoczny to doceniamy.

Porażka. Co wtedy?

Jeśli sukces nie został osiągnięty, również można dziecko pochwalić:
Nie rozwiązałeś tego zadania, ale próbowałeś na wiele sposobów, teraz widać czego jeszcze nie umiesz i możesz spróbować jeszcze raz.

Ważne, by chwalić adekwatnie do sytuacji. Jeśli jest sukces, podkreślmy proces dochodzenia do niego, a jeśli dziecko poniosło porażkę, powiedzmy o tym, ale w sposób konstruktywny podając sposób na poprawę.

Zalety dobrego chwalenia.

Dobre chwalenie nie prowadzi do tego, że dziecko dobrze o sobie myśli, bo rodzic jest zadowolony z tego, co osiągnęło. Pozwala raczej cieszyć mu się, z tego, co robi bez względu na osąd innych (to czy ktoś uważa coś za ładne, czy brzydkie). Dlaczego to takie istotne? Pamiętajmy, że dzieci, które uwielbiają coś robić tylko dlatego, że to robią, a zaczynają otrzymywać komunikaty typu: pięknie, źle, krzywo, zaczynają uzależniać swoją satysfakcję od opinii innych. Wstrzymajmy się więc od pochwał, które są ocenami i etykietami.
Bardzo ładny rysunek — taka pochwała nic dziecku nie daje oprócz informacji o tym, co o nim myślimy. Spróbujmy zobaczyć, czego naprawdę dziecko dokonało i jaką drogą.
Bardzo ładnie zachowywałeś się podczas wizyty u cioci — tu również nie dajemy dziecku informacji, za co właściwie jest chwalone. Za to, że ładnie jadło przy stole, że nie zabierało zabawek młodszym dzieciom czy że było cicho i nie zadawało pytań?

Motywacja, radość i wzmacnianie więzi.

Przy okazji pochwał, warto sobie uświadomić, jak jeszcze możemy wzmacniać motywację, chęć do nauki, poznawania i radość z tego, co robi.

Opisujmy dziecku to, co widzimy:

Widzę, że lepisz z plasteliny już bardzo długo, ulepiłaś kotka z cieniutkimi wąsami i przykleiłaś mu zielone oczka — dziecko czuje, że zauważamy jego dzieło i się nim interesujemy.

Zadawajmy pytania:

jak Ci się udało ulepić tak cieniutkie wąsy i jeszcze je przykleić do głowy kotka? Jak Ci się Twój kotek podoba? – dziecko znów czuje, że jesteśmy żywo zainteresowani tym, co tworzy.

Chwaląc, mówmy o własnych uczuciach:

Lubię patrzeć, jak lepisz z plasteliny.
Gdy patrzę na to, co tworzysz mam z tego dużą przyjemność.

Dobrym sposobem jest również podziękowanie dziecku np. za pomoc:

Dziękuję, zaoszczędziłam dzięki tobie dużo czasu!

Doceniajmy wysiłek dziecka:

Pięknie ulepiłaś tego kotka z plasteliny, doceniam Twoją wytrwałość i zaangażowanie w lepienie każdego z elementów, szczególnie kocich wąsów!

Odzwierciedlajmy uczucia dziecka, wczujmy się w jego sytuację:

Widzę, że jesteś szczęśliwa, że ulepiłaś tak pięknego kotka, tyle się napracowałaś. Myślę, że jesteś z siebie naprawdę dumna.

Wychowanie dziecka to złożony proces. Musimy nauczyć się właściwie odczytywać potrzeby dzieci, słuchać ich, wspierać, a nawet chwalić. Od tego ostatniego przynajmniej w części zależy czy spełni się dziecku bajka, którą sobie wyśni. Jemu czy komuś innemu.

Tekst napisany w oparciu o literaturę: „Dodaj mi skrzydeł” Joanna Steinke-Kalembka

Cieszę się, że czytasz. Udostępnienie lub komentarz jeszcze bardziej mnie ucieszą :)
Dziękuję pięknie!

7 komentarzy

  1. Ja uwielbiam chwalić moje dzieci, w przeciwieństwie do moich rodziców, którzy moje dobre oceny kwitowali tekstami „pewnie wszyscy takie dostali” itp. co było dość mocno demotywujące 😉

    1. Kiedyś była zdecydowanie mniejsza świadomość tego, jak rozwijają się dzieci i czego potrzebują. Rodzice mieli mniejszy dostęp do wiedzy. Mam poczucie, że to ich trochę tłumaczy, choć oczywiście nie całkowicie. Teraz najważniejsze jest to, by dzieci chwalić i doceniać, a z tego co dostaliśmy od rodziców zrobić najlepszy użytek jak możemy i umiemy. Nie jest to łatwe, ale wierzę, że możliwe. Przyszłość jest tym, co możemy tworzyć i kształtować. Pozdrawiam Cię serdecznie 🙂

  2. Trudno się powstrzymać od mówienia, jaki/ jaka jesteś zdolna, mądra. Wydawaloby się że nie ma lepszej pochwały, a jednak okazuje się zupełnie inaczej. Super ze podałaś konkretne sformułowania, do mnie to najbardziej przemawia 🙂

    1. Bardzo proszę! też pracuję nad tym, by chwalić właściwie, bo często bym chciała powiedzieć właśnie tak jak piszesz! 🙂

  3. To bardziej skomplikowane niż sądziłam. To dodam od siebie (hurra, mogę jednak coś dodać :P), żeby uświadomić, że ostatecznie coś może nie wyjść, mimo że dziecko zrobi wszystko co w jego mocy. I że tak bywa 🙂

    1. No jasne! to też ważne 🙂 Dzięki za tę myśl!

    2. No pewnie – dzięki, że o tym napisałaś 🙂 Może się nie udać, ale warto spróbować:) Bo nigdy nie będziemy wiedzieli, czy to jest coś dla nas:) Pozdrawiam oczywiście:)

Dodaj komentarz